niedziela, 15 listopada 2026

Mądry Polak przed szkodą.

Korzystając z rocznicowej okazji postanowiłem zapytać uczestników zajęć z rozszerzonej historii (klasy drugie i czwarte), jakie treści historyczne warto upowszechniać w związku ze Świętem Niepodległości. Pracowaliśmy w dobranych losowo 2-3-osobowych zespołach, tak żeby choć na parę minut rozbić istniejące, zwłaszcza w klasach czwartych, kółka wzajemnej adoracji. Efekty okazały się na tyle interesujące, że postanowiłem przyrządzić z tego posta.

Niektórzy podeszli do tematu całościowo. Tak zrobili Maria, Oliwia i Paweł. Zaproponowali, żeby przedstawić trzy etapy polskiej historii: przed rozbiorami, pod zaborami i po zaborach. Rok 1795 i 1918 powinny być momentem „przejścia” między etapami. Pierwszy etap miałby koncentrować się na budowaniu siły Polski i urzeczywistnianiu jej wartości (Bóg-Honor-Ojczyzna). Okres zaborów to raczej siła ducha i dążenie do niepodległości (przykład - powstanie listopadowe) W charakterystyce trzeciego etapu zmieściły się dbałość o odzyskane wartości (poszanowanie symboli narodowych, takich jak hymn, flaga, godło), celebrowanie świąt narodowych, podtrzymywanie narodowej pamięci oraz dążenie do zjednoczenia narodu, pomimo kłótni i braku jedności politycznej. Wizja, przyznacie, ambitna i idealistyczna.

Jagien i Mateusz sformułowali pomysł przedstawienia praw, które mieli Polacy pod zaborami i które mają współcześnie. Ciekawe podejście: może pomóc współczesnemu Polakowi uświadomić sobie różnicę między zależnością a wolnością i wartość tej drugiej.

Wartość niepodległości próbowali wyeksponować Basia, Maciek i Max. W ich oryginalnej wizji uwaga skupia się na ukazaniu pierwszych po odzyskaniu niepodległości wyborów (26 stycznia 1919 roku - wybory do Sejmu Ustawodawczego). Idąc dalej, 1 sierpnia 1919 roku Sejm Ustawodawczy przyjął ustawę o godle i barwach Rzeczpospolitej Polskiej i ustanowił order Virtuti Militari. Trzeba przyznać, że te wydarzenia przypominane są niezwykle rzadko. „Zawsze walczyliśmy o niepodległość. Wolność zobowiązuje.” – to puenta Basi, Maćka i Maxa.

Część zespołów poszła dobrze znaną ścieżką przywoływania momentów heroicznych. Bitwa pod Racławicami podczas insurekcji kościuszkowskiej („byliśmy słabsi, ale wygraliśmy”: Flora, Maks i Wojtek), powstanie i walki Legionów Polskich podczas I wojny światowej, „nawet pod zaborczym sztandarem” (Gaja, Mieszko i Tosia, ale również Oskar i Kuba), powstanie wielkopolskie (Oskar i Kuba), bitwa warszawska (Oskar i Kuba), bitwa pod Wizną podczas kampanii wrześniowej („pokaz siły i ducha walki”: Witek i Szymon), powstanie warszawskie („zawzięta walka o wolność wobec drastycznej przewagi przeciwnika”: Gaja, Mieszko i Tosia) - są to wszystko opowieści o trudnych doświadczeniach obrazujące koszty walki o niepodległość („wysiłek, odwaga, poświęcenia”: Oskar i Kuba).

Jagien i Mateusz chcieliby przypomnieć postacie polskich agentów w niemieckich instytucjach okupacyjnych - uratowali wielu ludzi, dzięki nim mogli swobodnie działać polscy partyzanci.

Niezwykle nośną propozycję „zwyczajnego heroizmu” zaproponowali Kuba, Franek i Stefan. Panowie wyciągnęli z archiwum historii I wojny światowej wątek rozbrojenia niemieckiego garnizonu w Warszawie w listopadzie 1918 roku przez zwykłych warszawiaków. Rozbrojenie było kluczowe dla polskiego zwycięstwa, a stało się zasługą robotników, studentów i odważnych dzieciaków. Przesłanie: bohaterem może być każdy, o ile podejmie ryzyko w nadarzającej się okazji.

Pojawił się też motyw niezbędnych, trafnych i skutecznych rozwiązań legislacyjnych: konstytucja 3 Maja („pierwsza w Europie”: Witek i Szymon) i konstytucja marcowa (Oskar i Kuba).

Flora, Maks i Wojtek chcieliby po prostu propagować patriotyzm, na szeroką skalę. Zaproponowali, żeby w telewizji i w kinach wyświetlać w listopadzie filmy z dwudziestolecia międzywojennego. Na ulice miast powinny według nich wyjechać pojazdy retro (tramwaje? autobusy?). Wspomnieli też o przystrojeniu pojazdów miejskich flagami narodowymi. To chyba jedyny zespół, który bardziej skupił się na formie niż na treści.

Żeby zrealizować wszystkie te pomysły trzeba by wielu lekcji historii, wielu materiałów edukacyjnych, wielu podcastów i filmów. Istota problemu nie tkwi jednak w ich ilości. Chodzi raczej o pytanie (pytania): jak podtrzymać pamięć o ważnych dla kolejnych pokoleń Polaków wartościach i jak (wracając do współczesności) być mądrym „przed szkodą”? Konieczność poszukiwania odpowiedzi na te pytania wydaje się nagląca.



Fotografie pochodzą z różnych zasobów Intenetu.


















 

środa, 2 września 2026

Nie dres i krawat zdobią człowieka.

Blog „Ludzie SOS-u zmieniają świat” będzie obchodził wkrótce swoje szóste urodziny. Zamieściłem na nim półtora setki postów. Nie wydaje mi się jednak, aby moja wiedza o SOS-ie w ciągu tych lat znacząco wzrosła. Lista osób, o których chciałbym albo powinienem napisać wciąż się wydłuża. Nie wiem, na ile starczy mi siły i cierpliwości. Wiem, że napiszę posta o Robercie Grabowskim.

Robert jest w porządku. Nie robi wokół siebie zamieszania. Wiadomo, czego można się po nim spodziewać. Jest stabilny. Emanuje siłą spokoju. To dużo w przypadku wychowawcy i nauczyciela, a zwłaszcza nauczyciela WF-u. Robert jest pryncypialny. Ma kręgosłup moralny. Potrafi wypunktować lenistwo lub niestosowne zachowanie. Nie uprawia kurtuazji, ale trzyma się zasad kultury. Zawsze gotów do rozmowy. Chętnie udzieli rady, tak podopiecznym, jak i współpracownikom. Orientuje się w wielu kwestiach, więc jego rady są konkretne i praktyczne. Robert to łebski gość. W dyskusji nie da się go zapędzić w kozi róg. Nie poddaje się modom. Unika nowomowy. Zachowuje dystans i chłodną głowę.

Robert dobrze się sprawdza w pracy zespołowej. Od dwudziestu lat uprawia wspólnie z Pawłem Sidorczukiem poletko aktywności fizycznej (WF, SKS, mecze towarzyskie i turnieje). W  większości spraw zgadzają się ze sobą. Starają się zachęcić uczniów do sportu i ruchu, pokazując płynące z nich pożytki. Mobilizują, indywidualizują, dostosowują. Wspierają tych nielicznych, którzy zamierzają rozwijać sportowe kariery. Swego czasu zaszczepili licznym podopiecznym miłość do unihokeja.

Robert dobrze się sprawdza w pracy wychowawczej. Uzupełniał się twórczo w prowadzeniu klas ze świetnymi socjoterapeutkami (Ula Grodzka, Bożena Kamińska, Ania Krzewska). Aktualnie tworzy ambitną parę wychowawczą z Karoliną Madej. Towarzyszy swoim klasom we wszystkich ważnych dla nich wydarzeniach.

Robert to łebski gość (chyba już o tym wspominałem). Ukończył studia geograficzne i od roku występuje w SOS-ie w roli nauczyciela geografii. W polskiej edukacji pojawia się co jakiś czas postulat dwuprzedmiotowości. W jego przypadku w grę wchodzi bardzo oryginalna dwuprzedmiotowość.

Robert umie się uśmiechać (zwróćcie uwagę na załączone fotografie). Równie swobodnie czuje się w dresie i w garniturze. Zaraz, zaraz, jak to się kiedyś nazywało? Wdzięk? Szyk? Elegancja? I to, i to, i to.

P.S. Przed laty prowadzona przez Pawła i Roberta drużyna piłki nożnej „rządziła” przez kilka lat w Warszawskiej Lidze Piłki Nożnej Ośrodków Wychowawczych i Domów Dziecka, zdobywając najwyższe trofea. Gwiazdami tej ekipy byli: Marcin Gajowiak, Konrad Marciniak, Filip Płodzień, Tomek Procyk i Radek Sikorski. Bramki bronił (obowiązkowo w okularach!) Adrian „Sokół” Sierzputowski. Z kolei Karol Olszewski i Bartek Kozłowski wygrywali w cuglach turnieje tenisa stołowego. Gablota z pucharami wywalczonymi przez zawodników z SOS-u w tamtych czasach, stoi po dziś dzień w Klubie przy ulicy Różanej. Epoka „różana” również przyniosła kilka trofeów.


Fotografie pochodzą z sosowych profilów FB.


































wtorek, 7 lipca 2026

Maharat Miriam

Urodziła się w rodzinie polsko-żydowskiej. Jedną z wartości, które wyniosła z rodzinnego domu, był polski patriotyzm. Ochrzczono ją, raczej na wszelki wypadek. Odnalazła się jednak w innej tradycji. Od wczesnej młodości żarliwie zaangażowała się w praktykowanie judaizmu. Doszła do wniosku, że ta religia pozwala jej poszukiwać odpowiedzi na wewnętrzne pytania. Jawna manifestacja identyfikacji z judaizmem przysporzyła jej w szkole przełomu lat 80. i 90. XX wieku wielu problemów. Dlatego liceum „robiła” w SOS-ie, który w tamtych czasach dawał schronienie religijnym „dewiantom”. Według Wikipedii ukończyła szkołę i zdała maturę w roku 1994, w „Księdze uczniów LXI LO” pojawia się data 1995.

 Nic nie robiła na pół gwizdka. Czynnie włączyła się w odbudowę społeczności żydowskiej w Polsce. Współtworzyła periodyk „Jidełe” (ukazywał się w latach 1992-2000). Współpracowała z czasopismem „Midrasz” (istniało w latach 1997-2019). Publikowała  w „Gazecie Wyborczej”, „Więzi” i „Przeglądzie Powszechnym”. Została redaktorką prowadzonej w języku hebrajskim sekcji Kol Polin Polskiego Radia dla Zagranicy. Udzielała się na portalu Jewish.org.pl. Koordynowała programy edukacyjne Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Występowała w roli ekspertki w dziedzinie prawa i religii żydowskiej, tak w programach telewizyjnych, jak i na łamach gazet. 

Działała w Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie, Radzie Religijnej Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, B'nai B'rith Polska, Stowarzyszeniu Kobiet Żydowskich, Stowarzyszeniu Żydowski Instytut Historyczny, Polskiej Radzie Chrześcijan i Żydów, pełniąc często funkcje kierownicze bądź pomocnicze. Brała udział w inicjatywach dialogu międzyreligijnego. Zaangażowała się w budowę struktur reformowanej społeczności Ec Chaim.

Aktywność publicystyczna i organizacyjna nie była jednak podstawową treścią jej życia. Starała się sięgać głębiej, studiując Torę i myśl religijną. Zrealizowała program pięcioletnich studiów talmudycznych w Izraelu. Studiowała z powodzeniem w Yeshivat Maharat, szkole religijnej dla kobiet, stworzonej w Nowym Jorku przez Aviego Weissa i Sarę Hurwitz. Po czterech latach, w 2015 roku, ukończyła nowojorską jesziwę, uzyskując smichę (upoważnienie do pełnienia funkcji rabina) i tytuł maharat (słowo to oznacza kobietę, która jest „autorytetem w sprawach żydowskiego prawa duchowego oraz Tory”). Miriam Gonczarska otrzymała ten (będący ciągle rzadkością) tytuł  jako pierwsza kobieta z Europy.

 „Wybitna nauczycielka Tory, myślicielka, filozofka”: to określenia pojawiające się w sieci. Rzeczywiście, jednym z żywiołów Miriam była pogłębiona refleksja.


„(…) modlitwa to droga osobistego rozwoju. Wyruszam w tę drogę, zaopatrzona we własny język, doświadczenia pochodzące z tej rzeczywistości, w jakiej przyszło mi się urodzić i żyć, by po chwili posługiwać się zdaniami z Tory. Moja świadomość staje się miejscem spotkania transcendencji z człowiekiem. Za chwilę jednak wychodzę z mojego indywidualnego doświadczenia i przemieszczam się ku rzeczywistości społecznej. Przechodzę od ofiary i zbliżenia się do Boga ku przemianie mojego stosunku do otaczającego mnie świata. Podobnie do aniołów wznoszących się po Jakubowej drabinie - wchodzę ku niebu, by znów powrócić na ziemię. Podróżuję do świata duchowego i wzbogacona w nowe doświadczenia powracam do „olam ha maasim” - świata aktywności i działania.”

- pisała w roku 2018 w „Więzi”.

 Szereg lat spędziła w Nowym Jorku. Z wywiadu udzielonego w 2016 roku Honoracie Zapaśnik wynika, że przynajmniej część swojego czasu poświęciła ratowaniu zagubionych żydowskich nastolatek:


„(…) jestem zatrudniona jako osoba duchowna w szkole dla dziewcząt z problemami. Od pewnego czasu różne środowiska, w tym chasydzkie, zmagają się z problemami emocjonalnymi, w tym samobójstwami wśród nastolatków. Niektórzy z nich chcą odejść od religii, bo nie umieją się odnaleźć w świeckim świecie. Oczywiście jest to trudne dla ich rodziców, którzy nie wiedzą, jak się zachować w tej sytuacji.”


W 2024 roku wyszła za mąż. Zachorowała. Zmarła 12 maja 2026 roku. Pochowano ją w Izraelu.


„Całe życie miała pod górkę, a ja podziwiałem w niej upór, pogodę ducha, mądrość i niezwykłą inteligencję. (…) Podziwiałem ją też za gigantyczną pracę, jaką wykonała, aby ułożyć sobie życie po swojemu.”

- podsumowuje Jan Gebert.

Miriam Gonczarska-Szapiro. Maharat Miriam. Dla nas w SOS-ie: Marysia.


Fotografie pochodzą z zasobów Internetu.